Raads­vragen: Kunst­werken voor­malige Caland Lyceum


Indiendatum: sep. 2019

Geacht college,

Het voormalige Caland Lyceum – thans een locatie van de Wolfert van Borselen scholengroep – aan de Argonautenweg in Hillegersberg wordt binnenkort gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Een kunstwerk1 van de Rotterdamse kunstenaar Louis van Roode (1914-1964) siert reeds sinds de opening in 1962 de voorgevel. Het kunstwerk – een betonreliëf – is een typisch voorbeeld van wederopbouwkunst. In het pand is ook een monumentaal glas-in-loodraam aanwezig, van de hand van dezelfde kunstenaar.

Ruim twee jaar geleden debatteerde de Raad over de sloop van het voormalige Caland Lyceum. Diverse erfgoedverenigingen benadrukten destijds het belang van behoud van het gebouw voor Rotterdam vanwege de grote cultuurhistorische waarde, niet zozeer vanwege de systeembouw die is toegepast als wel de architectuurgebonden kunst. Dat geldt voor zowel het betonnen kunstwerk aan de voorgevel als het glas-in-loodraam binnen. Het college heeft besloten het pand te slopen, maar heeft eveneens aangegeven de kunst in en aan het pand te willen behouden. In een brief2 aan de raadscommissie die zich in de vorige raadsperiode boog over de sloop van het Caland Lyceum, liet de wethouder verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting in april 2017 hierover het volgende weten:

“(…) Derhalve zal het college zich ervoor inspannen dat het betonreliëf van Louis van Roode, dat in de gevel van dit gebouw gegoten zit en als een monumentwaardig detail wordt beschouwd, alsmede het in het pand aanwezige 'glas in lood’ kunstwerk, behouden blijft. Het college zal erop toezien dat deze kunstwerken dan ook integraal worden opgenomen in het ontwerp van de nieuwbouw, mits dat redelijkerwijs technisch mogelijk is en onder de strenge voorwaarde dat dit zonder onherstelbare schade aan het werk kan gebeuren.

Er dient hiertoe aanvullend technisch advies ingewonnen te worden. Als uit dit aanvullend technisch advies blijkt dat de risico’s op onherstelbare beschadiging te groot zijn en/of de kosten voor behoud van de kunstwerken en herstel van eventuele schade buitenproportioneel hoog, dan zal de gemeente in overleg met de architect bezien welke mogelijkheden er zijn om de werken op een andere manier te laten terugkomen in de nieuwbouw. Ook wanneer in het ontwerpproces blijkt dat het inpassen van de op dat moment gepreserveerde kunstobjecten tot te grote (technische) complexiteit leidt en daarmee de kosten voor het project onevenredig hoog oplopen, zal naar alternatieve oplossingen gezocht worden. Het onderzoek naar het behoud van de kunstwerken van Louis van Roode zal worden opgestart met het starten van het ontwerpen van de nieuwbouw voor het Wolfert Dalton.”


De sloop van het voormalige Caland Lyceum is aanstaande; bewoners hebben een brief ontvangen van een aannemer die haar werkzaamheden aan het pand aankondigt. Voor behoud van de architectuurgebonden kunstwerken van het voormalige Caland Lyceum willen wij discussie voorkomen zoals die is gevoerd over het kunstwerk ‘Water’ in het voormalige zwembad in Rozenburg, waar met betrekking tot herplaatsing helaas geen goede afspraken voor waren gemaakt. Het is namelijk belangrijk tijdig heldere afspraken te maken. Wij zijn aldus benieuwd wat het college heeft afgesproken over de sloop van dit pand, dat in eigendom is van de gemeente Rotterdam.

1. Welke afspraken heeft u gemaakt over behoud van architectuurgebonden kunstwerken – in casu het betonreliëf en het glas-in-loodraam – van het voormalige Caland Lyceum? En met wie heeft u die afspraken gemaakt?

2. Heeft u reeds aanvullend technisch advies ingewonnen over de mogelijkheid tot herplaatsing in nieuwbouw, indachtig eventuele onherstelbare schade en/of de kosten? Indien ja, wat is uit dit aanvullend technisch advies naar voren gekomen?

3. Heeft u ervoor kunnen zorgen dat de architectuurgebonden kunstwerken van het voormalige Caland Lyceum wordt geïntegreerd in het ontwerp van de nieuwbouw op de locatie aan de Argonautenweg? Indien nee, welke moeilijkheden heeft u ervaren om uw wens hiertoe voor elkaar te krijgen? Indien nee, welke alternatieve oplossing heeft u in petto?

Erfgoedverenigingen hebben aangegeven betrokken te willen blijven bij het verdere verloop van behoud en herplaatsing van de kunstwerken. Het college heeft aangegeven daar geen bezwaar in te zien. Wellicht hebben deze organisaties kennis en kunde in huis die de gemeente goed kan gebruiken in het zoeken naar de beste oplossing.

4. Heeft u reeds contact gezocht met erfgoedverenigingen en/of bent u reeds ingegaan op toenadering van deze organisaties? Indien ja, hoe verloopt de samenwerking tot dusverre?

1 https://www.bkor.nl/beelden/zonder-titel-80/

2 https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/5248866/1

Indiendatum: sep. 2019
Antwoorddatum: 29 okt. 2019

1. Welke afspraken heeft u gemaakt over behoud van architectuurgebonden kunstwerken – in casu het betonreliëf en het glas-in-loodraam – van het voormalige Caland Lyceum? En met wie heeft u die afspraken gemaakt?

"De afspraken over het behoud van de kunstwerken - in casu het betonreliëf en het glas-in-loodraam - van het voormalige Caland Lyceum, zijn vastgelegd in de stedenbouwkundige randvoorwaarden (Nota van Uitgangspunten Onderwijs- & Sportcluster Argonautenweg) d.d. 31 januari 2019. Daarmee is het behoud en herplaatsen een contractuele verplichting geworden voor de architect. De projectmanager, de stedenbouwkundige en CBK Rotterdam houden hier toezicht op."

2. Heeft u reeds aanvullend technisch advies ingewonnen over de mogelijkheid tot herplaatsing in nieuwbouw, indachtig eventuele onherstelbare schade en/of de kosten? Indien ja, wat is uit dit aanvullend technisch advies naar voren gekomen?

"Ja, het aanvullend (technisch) advies wordt ingewonnen en hiervoor is een specialist gecontracteerd. Deze specialist gaat de komende maanden onderzoek uitvoeren naar de technische staat van de kunstwerken en gaat de mogelijkheden inventariseren tot het herplaatsen in de nieuwbouw en de daaraan gebonden kosten voor verplaatsen en restauratie. Dit maakt onderdeel uit van het te maken Voorlopig Ontwerp."

3. Heeft u ervoor kunnen zorgen dat de architectuurgebonden kunstwerken van het voormalige Caland Lyceum wordt geïntegreerd in het ontwerp van de nieuwbouw op de locatie aan de Argonautenweg? Indien nee, welke moeilijkheden heeft u ervaren om uw wens hiertoe voor elkaar te krijgen? Indien nee, welke alternatieve oplossing heeft u in petto?

"Ja, de architectuurgebonden kunstwerken worden geïntegreerd in het ontwerp van de nieuwbouw op de locatie. Het betonreliëf krijgt een prominente nieuwe plek voor de nieuwe gevel aan de Argonautenweg. De locatiekeuze is al afgesproken met de architect en de gemeente. CBK Rotterdam en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn positief over de locatiekeuze.

Het glas-in-betonraam moet nog een definitieve nieuwe plek krijgen in het ontwerp van de nieuwbouw. Het proces voor de nieuwbouw bevindt zich nog in de fase “Voorlopig Ontwerp”. In deze fase kunnen in het ontwerp nog wanden verplaatst worden. Voor dit kunstwerk is het van essentieel belang dat op de nieuwe plek het daglicht optimaal door het glas gaat vallen. De keuze van de nieuwe plek is uiterlijk begin 2020 bekend, wanneer het Voorlopig Ontwerp afgerond is."

4. Heeft u reeds contact gezocht met erfgoedverenigingen en/of bent u reeds ingegaan op toenadering van deze organisaties? Indien ja, hoe verloopt de samenwerking tot dusverre?

"De gemeente werkt in dit project samen met CBK Rotterdam en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De kennis en kunde worden hiermee in ieder geval geborgd. Daarnaast heeft de projectmanager contact en overleg met de Werkgroep Monumentale Kunst van Bond Heemschut. De Werkgroep heeft een klankbordfunctie en brengt aanvullende kennis in."