Initi­a­tief­voorstel: Lobbyen in Rotterdam inzich­telijk


12 september 2019

Gevraagd besluit:

Samenvattend stellen wij u voor:

  • Een openbaar register in te voeren waarin vermeld komt te staan welke personen en organisaties toenadering hebben gezocht tot de leden van de gemeenteraad en het college en daarmee middels een zogenoemde lobbypas recht hebben zich te begeven in de semiopenbare ruimten van het stadhuis.
  • Een openbaar register in te voeren waarin vermeld komt te staan welke personen of organisaties op welk moment ambtenaren van de gemeente Rotterdam tijdens dienst hebben benaderd met als doel het dienen van een kennelijk particulier belang. Het register neemt de vorm aan van een rapportageplicht.
  • In publicaties van de gemeente Rotterdam waarin uitgangspunten voor beleid zijn vervat standaard in een paragraaf de namen van personen en organisaties te vermelden die in navolging van raadpleging door de auteurs advies hebben uitgebracht, teneinde te laten zien welke belangen zijn gewogen.

Waarom dit voorstel? En waarom nu voorgelegd?

Wij bespeuren toenemende invloed van personen en organisaties die toenadering zoeken tot besluitvorming van de gemeenteraad van Rotterdam. Niet uit te sluiten valt dat deze personen en organisaties tevens toenadering zoeken tot het college en de ambtelijke organisatie. Personen en organisaties vormen een belangrijke bron van nieuwsgaring voor gemeenteraadsleden, burgemeester en wethouders alsmede ambtenaren, maar zij oefenen daarmee ook invloed uit op besluiten die worden voorbereid en door het college ter vaststelling worden aangeboden, om door de gemeenteraad uiteindelijk in stemming te worden gebracht. De invloed van deze personen en organisaties willen wij inzichtelijk maken middels een lobbyistenregister1, zoals dat reeds sinds 2012 gebeurt in de Tweede Kamer.

Wij merken verder op dat ambtenaren van de gemeente Rotterdam soms tijdens dienst worden benaderd door personen en organisaties met een kennelijk particulier belang. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens openbare of semiopenbare bijeenkomsten georganiseerd door de gemeente, zoals nieuwjaarsborrels of seizoensopeningen. Maar ambtenaren worden ook per e-mail of telefonisch benaderd. Opdrachtverstrekking van de gemeente Rotterdam aan deze personen en organisaties gebeurt soms volgens deze wijze van benadering, zonder gebruikmaking van het Dynamisch Aankoop Systeem (DAS) voor externe inhuur dat daarvoor in principe bedoeld is. Dit is niet per se verkeerd, maar het is wél belangrijk om openheid van zaken te verschaffen over de werkwijze voorafgaand aan opdrachtverstrekking. Daarom achten wij een openbaar register opportuun waarin de benaderingen worden vermeld, mits vermelding in dit register vooraf duidelijk is voor de personen en organisaties die toenadering zoeken.

Wij willen lobbyen tevens inzichtelijk maken middels een lobbyparagraaf in de publicaties van de gemeente Rotterdam waarin uitgangspunten voor beleid zijn vervat. Raadsleden moeten inzicht hebben in de personen en organisaties die invulling hebben gegeven aan de totstandkoming van beleid, want de gemeenteraad neemt in onze ogen steeds vaak besluiten die slechts in het belang zijn van sommige belanghebbenden. De initiatiefnota 'Lobbyen in daglicht: luisteren en laten zien'2 van de Tweede Kamerleden Bouwmeester en Oosenbrug van 24 december 2015 laat zien dat er ook landelijk behoefte is aan het inzichtelijk maken van lobbyactiviteiten door in een paragraaf bij voorstellen te laten zien welke belangen zijn gewogen. Wij zien graag dat deze paragraaf als verplicht element wordt toegevoegd aan beleidsstukken van de gemeente.

Relatie met het coalitieakkoord / collegetargets / aangenomen moties / toezeggingen / etc.?

  • Beantwoording van de schriftelijke vragen van raadslid J.D. van der Lee (kenmerk 18bb4763) over 'Lobbyparagraaf en lobbyistenregister voor college en gemeenteraad'.
  • Gedragscode gemeenteraad Rotterdam 20164.
  • Gedragscode voor de medewerkers van de gemeente Rotterdam 20165.
  • Regeling integriteit Rotterdamse bestuurders 20166.

Voorts houdt dit voorstel verband met de brede wens van de gemeenteraad om de gemeente Rotterdam het toonbeeld te laten zijn van een transparante en betrouwbare overheid. Een open bestuursstijl waarin burgers kunnen nagaan hoe besluiten tot stand zijn gekomen, is daarvoor van eminent belang.

Toelichting:

Opkomen voor je belang is al zo oud als de weg naar Kralingen. Wij vinden het een goede zaak dat personen en organisaties van zich laten horen als zij menen in hun belangen te worden geschaad door de bedrijfsvoering van de gemeente Rotterdam of door besluiten die de gemeenteraad mogelijk zal nemen. Want zo kunnen bestuurders en volksvertegenwoordigers nagaan wat de eventuele gevolgen zijn van hun handelen. Maar lobbyen is ook problematisch. Dit komt omdat lobbyactiviteiten buiten het democratische besluitvormingsproces plaatsvinden maar wel degelijk invloed hebben op besluiten. Deze invloed is slecht meetbaar. Daarnaast leidt lobbyen tot een onevenwicht tussen de diverse belangen die verband houden met besluitvorming. En de ene lobby is de andere niet. Sommige lobbyisten hebben betere toegang tot bestuurders, ambtenaren en politici dan andere lobbyisten. Het adequaat kunnen wegen van belangen komt hiermee in het geding.

Wij zijn voorstander van het formaliseren van lobbyactiviteiten door personen en organisaties die een bepaald belang kennen in de bedrijfsvoering van de gemeente Rotterdam en de besluiten die de gemeenteraad van Rotterdam neemt of overweegt te nemen. Dat doen wij door ze een formele rol toe te kennen in de semiopenbare ruimten van het stadhuis. Wij zijn ook voorstander van meer openheid, openbaarheid en transparantie in de totstandkoming van publiek beleid. Want wij staan voor een echte open bestuursstijl, niet alleen in woorden maar ook in daden. Om die reden pleiten wij voor een lobbyparagraaf in beleidsvoorstellen die het college de gemeenteraad aanbiedt. Tenslotte willen wij dat ambtenaren rapporteren over lobbyactiviteiten die zij tijdens werktijd zijn overkomen tijdens openbare en semiopenbare bijeenkomsten van de gemeente Rotterdam.

Op dit moment zijn er in de Tweede Kamer reeds twee ontwikkelingen gaande of in gang gezet die verband houden met het onderhavige voorstel. Sinds 2012 kent de Tweede Kamer een zogenoemd lobbyistenregister waarin de namen van personen staan vermeld die toegang hebben tot de semiopenbare ruimten van het Tweede Kamergebouw, waar zij in contact kunnen treden met Tweede Kamerleden en bewindslieden. Bij vermelding in het register krijgen lobbyisten een pas waarmee zij deze ruimten kunnen betreden. Het is dan voor iedereen duidelijk zichtbaar dat deze lobbyisten een kennelijk particulier belang dienen. Dit is ook de bedoeling. Het lobbyistenregister is namelijk ingesteld om de transparantie ten aanzien van externe beïnvloeding van volksvertegenwoordigers en bestuurders te bevorderen. Overigens moeten lagere overheden zich ook aanmelden als lobbyist in het register, dat halfjaarlijks wordt ververst.

Eind 2015 hebben Tweede Kamerleden Bouwmeester en Oosenbrug een initiatiefnota ingediend waarin zij een aantal voorstellen doen om lobbyen meer inzichtelijk te maken. De initiatiefnemers hebben met de nota drie doelen voor ogen: 1) mensen een gelijke kans geven tot beïnvloeding van publiek beleid; 2) het organiseren van tegenspraak als randvoorwaarde voor de kwaliteit van publiek beleid; en 3) het versterken van de controlerende rol van de wetgevende macht. In de initiatiefnota wordt aan de bestuurlijke macht zeven aanbevelingen gedaan. Een van de aanbevelingen betreft het opnemen van een lobbyparagraaf in voorstellen van, in dit geval, het kabinet. De lobbyparagraaf maakt inzichtelijk welke personen of groepen hun belangen kenbaar hebben gemaakt tijdens de fase van besluitvorming en wat daarmee is gedaan. De Tweede Kamer heeft zich meermaals uitgesproken voor het instellen van een dergelijke lobbyparagraaf. Maar erkende lobbyisten en experts op het gebied van bestuurlijke integriteit zijn óók voorstander van een dergelijke paragraaf, blijkt uit een bijlage van de initiatiefnota7.

Een nieuw voorstel is de invoering van een openbaar register waarin ambtenaren van de gemeente Rotterdam rapporteren over de benadering van personen en organisaties met een kennelijk particulier belang tijdens diensttijd. Een treffend voorbeeld zijn openbare en semiopenbare bijeenkomsten die (mede) worden georganiseerd door de gemeente Rotterdam en waar ambtenaren door personen of organisaties worden aangesproken. Maar ambtenaren kunnen natuurlijk ook worden benaderd per e-mail of per telefoon. Wij zien noodzaak tot invoering van een dergelijk register omdat verstrekking van opdrachten door de gemeente Rotterdam aan deze personen en organisaties soms gebeurt naar aanleiding van de benadering, dus zonder gebruikmaking van het Dynamisch Aankoop Systeem (DAS) voor externe inhuur. Als randvoorwaarde stellen wij dat de ambtenaren aan de personen en organisaties in kwestie kenbaar hebben gemaakt dat zij de benadering beschouwen als lobbyactiviteit en deze om die reden zullen opnemen in het openbaar register. Wij willen geenszins tornen aan de toegankelijkheid en slagvaardigheid van ambtenaren om het goede te doen aan de stad, wél aan onevenredige en ongevraagde beïnvloeding door derden die een particulier belang dienen.

Het voorstel

Ons voorstel bestaat uit drie delen:

1. Wij voeren een openbaar register in waarin vermeld komt te staan welke personen en organisaties hebben verzocht tot contact met leden van de gemeenteraad en het college. Dit lobbyistenregister is leidend in het toegang verschaffen van personen en organisaties tot bijvoorbeeld: de fractiekamers, de koffiekamer, de leeszaal en de publieksruimte achterin de raadzaal alsmede de kamers van de burgemeester en de wethouders en die van de ambtenaren van het cluster Bestuurs- en Concernondersteuning (BCO). Door vermelding in het register hebben personen en organisaties recht op een lobbypas en daarmee het voorwaardelijke recht zich te begeven in de semiopenbare ruimten van het stadhuis, te weten die ruimten waar derden geen toegang tot hebben tenzij zij expliciet toestemming hebben gekregen. Het verkrijgen van toestemming blijft van kracht. Leden van de gemeenteraad en het college hebben de mogelijkheid personen en organisaties aan te melden als lobbyist. Halfjaarlijks wordt het lobbyistenregister ververst.

2. Wij voeren een openbaar register in waarin ambtenaren van de gemeente Rotterdam rapporteren over benadering van personen en organisaties tijdens diensttijd. Dit register neemt de vorm aan van een rapportageplicht voor ambtenaren, mits zij in die hoedanigheid aanwezig waren tijdens de bijeenkomsten en vooraf aan de personen en organisaties in kwestie kenbaar hebben gemaakt dat zij de benadering beschouwen als lobbyactiviteit.

3. Ten derde stellen wij voor in de publicaties van de gemeente Rotterdam waarin uitgangspunten voor beleid zijn vervat standaard in een paragraaf de namen van personen en organisaties te vermelden die in navolging van raadpleging door de auteurs advies hebben uitgebracht. Dit heeft als doel te laten zien welke belangen zijn gewogen voordat eventuele voorstellen voor nieuw beleid tot stemming in de gemeenteraad komen. Op deze manier kunnen raadsleden oordelen of alle mogelijke belangen afdoende zijn gewogen en welke invloed derden hebben uitgeoefend op de totstandkoming van nieuw beleid.

Financiële en juridische consequenties/aspecten:

Het lobbyistenregister en aansluitend de invoering van de lobbypas voor personen en organisaties alsmede het openbaar register voor benadering van ambtenaren van de gemeente Rotterdam door personen en organisaties kunnen binnen de bestaande begroting van het programma Bestuur en dienstverlening worden gerealiseerd. Invoering van een lobbyparagraaf behoeft geen middelen.

Het bijbehorende ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

-

Ontwerpbesluit

Lobbyen in Rotterdam inzichtelijk

Gelezen het initiatiefvoorstel “Lobbyen in Rotterdam inzichtelijk” van het lid R.T.J. van der Velden;

overwegende dat:

1. Personen en organisaties toenadering zoeken tot leden van de gemeenteraad en het college;

2. Opdrachtverstrekking van de gemeente Rotterdam aan personen en organisaties soms volgt uit de benadering van ambtenaren van de gemeente Rotterdam tijdens diensttijd;

3. Het bij totstandkoming van nieuw beleid belangrijk is te laten welke belangen zijn gewogen;

besluit het college op te dragen:

1. Een openbaar register in te voeren waarin vermeld komt te staan welke personen en organisaties toenadering hebben gezocht tot de leden van het gemeenteraad en het college en daarmee middels een zogenoemde lobbypas recht hebben zich te begeven in de semiopenbare ruimten van het stadhuis.
2. Een openbaar register in te voeren waarin vermeld komt te staan welke personen of organisaties op welk moment ambtenaren van de gemeente Rotterdam tijdens dienst hebben benaderd met als doel het dienen van een kennelijk particulier belang. Het register neemt de vorm aan van een rapportageplicht.
3. In publicaties van de gemeente Rotterdam waarin uitgangspunten voor beleid zijn vervat standaard in een paragraaf de namen van personen en organisaties te vermelden die in navolging van raadpleging door de auteurs advies hebben uitgebracht, teneinde te laten zien welke belangen zijn gewogen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van XX XX,

De voorzitter, De griffier

1 https://www.tweedekamer.nl/contact_en_bezoek/lobbyisten

2 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34376-2.html

3 https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/6120146/1/18bb476

4 http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/Rotterdam/411921/411921_1.html

5 https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Actueel/Rotterdam/CVDR403995.html

6 https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/Rotterdam/412846/412846_1.html

7 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-650596

--

Klik hier voor het initiatiefvoorstel op de website van de gemeente Rotterdam.